Wykonywanie działalności leczniczej, a zwolnienie z VAT?

W związku z licznymi zapytaniami, a jednocześnie jeszcze liczniejszymi błędnymi interpretacjami w zakresie stosowania art. 43 ust. 1 pkt. 18, 19 i 19a ustawy o podatku od towarów i usług przez lekarzy postanowiłam napisać bardzo proste wyjaśnienie.

Otóż pierwszą rzeczą, jaką należy mieć na uwadze to fakt, że zwolnienie z obowiązku naliczania podatku VAT do usług wykonywanych przez lekarzy, pielęgniarki, położne, psychologów i rehabilitantów nie jest regułą, tylko wyjątkiem od reguły! Aby zatem mieć prawo korzystania ze zwolnienia należy spełnić warunki określone w ustawie o podatku VAT.

Zatem w jaki sposób należy interpretować przepisy o tym zwolnieniu?

Zarówno Ci, którzy korzystają ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt. 18 – 18a oraz Ci, którzy korzystają ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt. 19 – 19a są muszą spełnić warunek, który jest ewidentnie w tych przepisach wskazany. Chodzi dokładnie o to, aby usługa medyczna, która jest wykonywana przez osobę do tego upoważnioną lub podmiot leczniczy była usługą w zakresie opieki medycznej, służącą:

  • profilaktyce,
  • zachowaniu,
  • ratowaniu,
  • przywracaniu,
  • poprawie zdrowia.

Jeżeli usługa którą wykonuje podmiot leczniczy (pkt. 18) lub lekarz, pielęgniarka, rehabilitant, psycholog, położna (pkt. 19) nie spełnia któregoś z tych 5 wymienionych wyżej punktów to dana usługa nie jest zwolniona z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 lub 19 ustawy o VAT.

Jeżeli zatem lekarz wykonuje korektę plastyczną nosa, ale jej celem są wskazania zdrowotne, np. trudności z oddychaniem to jest to usługa medyczna, która spełnia warunki określone w ustawie i tym samym jest zwolniona z VAT-u. Natomiast jeżeli ten sam lekarz wykona innemu pacjentowi korektę plastyczną nosa, ale pacjent jest zupełnie zdrowy, nie ma żadnych dolegliwości, a operacja plastyczna jest spowodowana chęcią zmiany wyglądu nosa przez pacjenta, to taka usługa medyczna nie spełnia żadnego z 5 punktów wymienionych w ustawie o VAT i tym samym musi być objęta podatkiem VAT. Tego typu przykładów można wymieniać bardzo dużo.

Inny istotny, aczkolwiek kontrowersyjny problem dotyczy badań klinicznych wykonywanych przez lekarzy na rzecz różnego rodzaju „sponsorów badań klinicznych”. W orzecznictwie NSA jest kilka wyroków, które jednoznacznie wskazują, iż badania kliniczne są traktowane jako „eksperyment kliniczny”, który może spełnić (przypadkiem) którąś z 5 przesłanek wymienionych w art. 43 ust. 1 pkt. 18 i 19 ustawy o vat, ale wcale nie musi. Zatem należy uznać, iż badania kliniczne, nawet jeżeli są wykonywane w podmiotach wykonujących działalność leczniczą (np. szpital) i przez podmioty wykonujące działalność leczniczą (np. lekarz) nie są zwolnione z podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt. 18 i 19.

Niemniej jednak należy pamiętać, iż podmioty te (problem głównie dotyczy lekarzy, którzy wykonują usługi medyczne w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej, tzw. „praktyki lekarskiej”), mogą korzystać z innego zwolnienia z podatku VAT na te usługi, które nie spełniają wymogów art. 43 ust. 1 pkt 18 lub 19. Istnieje bowiem możliwość korzystania ze zwolnienia z VAT do limitu obrotów, który obecnie wynosi 200.000zł w skali roku (art. 113 ustawy o podatku od towarów i usług). Co ważne, nawet jeżeli lekarz wykonuje usługi medyczne, które korzystają ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 lub 19 ustawy o vat i z tego tytułu osiągnął przychód w wysokości przekraczającej 200.000zł w skali roku, to nadal może korzystać ze zwolnienia na podstawie art. 113 na te usługi, które nie spełniają wymogów art. 43 do kwoty nie przekraczającej łącznie 200.000zł w skali roku na te „inne” usługi.